Sơ lược lịch sử Ngọc Phỉ Thúy

Sơ lược lịch sử Ngọc Phỉ Thúy

Ngọc phỉ thúy du nhập vào Trung Quốc từ khi nào? Thời điểm nào loại ngọc màu xanh lục này được gọi là ngọc phỉ thúy, vẫn còn là một vấn đề đang được tìm hiểu. Có nhiều quan điểm khác nhau đối với vấn đề này, nhà sử học Joseph (Anh Quốc) trong cuốn Lịch sử khoa học kỹ thuật Trung Quốc cho rằng:

Trước thế kỷ XVIII, người Trung Quốc không biết đến loại ngọc này. Về sau, loại ngọc xuất xứ từ Myanmar này mới chuyển vào Trung Quốc qua Vân Nam”. Tác giả Hạ Tương Dung trong cuốn Lịch sử khai thác khoáng sản của Trung Quốc cổ đại  cho rằng: “Đây là một vấn đề chưa từng được tìm hiểu”. Những năm gần đây nhiều nhà nghiên cứu ngọc phỉ thúy đều tiến hành tìm hiểu tích cực đối với vấn đề này.

Cuối triều Minh cũng không phải là thời gian ngọc phỉ thúy được phát hiện,… quan điểm niên đại phát hiện ngọc phỉ thúy 500 năm trở nên là có cơ sở”. Tác giả của cuốn Lịch sử ngọc phỉ thúy cho rằng: “Triều Chu có ngọc phỉ thúy, triều Hán cũng có ngọc phỉ thúy…, nhưng cho đến cuối triều Minh vẫn là bảo bối hiếm thấy,… chế phẩm ngọc phỉ thúy thực sự thịnh hành vào triều Thanh”.

Ý nói muốn tìm hiểu tường tận về ngọc phỉ thúy, cần phải tổng hợp những phân tích của tài liệu lịch sử và những phát hiện khảo cổ mới có được một nhận thức hoàn chỉnh. Bảng 1 là sự tổng kết những vấn đề liên quan đến ngọc phỉ thúy trong tài liệu lịch sử và khảo cổ. Từ đó có thể thấy rõ lịch sử và quá trình phát triển của ngọc phỉ thúy.

ngoc-phi-thuy-2

Triều đại Niên đại Nội dung
Triều thương Khoảng đầu thế kỷ XVIII TCN – thế kỷ XI TCN
Triều chu Tây Chu Thế kỷ XI TCN – năm 771 TCN Tác phẩm Thạch nhã của Chương Hồng Chiêu (1)
Đông Chu Năm 770 TCN – 256 TCN
Tần Năm 221 TCN – 206 TCN
Triều Hán Tây Hán Năm 206 TCN – năm 25 Thuyết văn giải tự của Hứa Thận (2); Hậu hán thư – Ban cố truyện (3); Tây đô phú của Ban Cố; Tây Kinh phú của Trương Hoành (4) 

Báo cáo khai quật mộ Mãn Thành Hán (5) Nghĩa địa ngư trường Đại An Cát Lâm – Khảo cổ năm 1975 kỳ thứ 6 (6); Khai quật lô văn vật triều Hán ở huyện Đằng, tỉnh Quảng Tây – Văn vật năm 1981 kỳ 3 (7); Điều tra mộ quan tài đá và di chỉ ở đập nước Tinh TInh của Vĩnh Cát – Khảo cổ năm 1979 kỳ 3; Hoa dương quốc chí – Nam trung chí – Vĩnh xương quận (8).

Đông Hán Năm 25 – 220
Tam Quốc Ngụy Năm 220-265
Thục Hán Năm 221-263
Ngô Năm 222-280
Tấn Tây Tấn Năm 265-317 Tấn thư – Dư phục chí (9)
Đông Tấn Năm 317-420
Nam Bắc triều Nam triều Năm 420-479 Ngọc đài tân vịnh – Tự của Từ Lăng (Nam Triều) (10)
Bắc triều Năm 386-581 Lạc mai của Tạ Điểu (11)
Tùy Năm 581-618
Đường Năm 618-907 Thảo luận về chứng cứ mới trong văn vật y dược khai quạt được ở thôn Hà Gia – Khảo cổ năm 1983 kỳ 2 (12), Tân ngũ đại sử Đường bản ký, Viễn biệt ly của Lệnh Hồ Sở (13)
Ngũ Đại Bắc Tống Năm 907-960
Nam Tống Năm 960-1127 Tống sử Lưu Trọng Tiến truyện. Quy Điền Lục của Âu Dương Tu (14), Kim Thạch Lục – Hậu Tự của Lý Thanh Chiếu (15)
Năm 1127-1279
Nguyên Năm 1026-1368 Minh sử – Dư phục chí (16)
Minh Năm 1368-1644 Tùng song mộng ngữ của Trương Hạn Soạn
Thanh Năm 1616-1911 Quang Tự Vân Nam thông chí

(1) Trong tác phẩm nổi tiếng Thạch nhã của Chương Hồng Chiêu có một bức ảnh cán dao viết : “Chu đại phỉ thúy khí”, “Thượng ngu la thị tàng”. Chương Hồng Chiêu viết : “Trong nhà La Thúc Uẩn có dấu cán dao ngọc phỉ thúy, khai quật từ Vân Lạc Dương, hoa văn giống vách hang động, đoán là di vật của nhà Chu, chưa biết thực hư ra sao?”. Từ đoạn văn trên có thể thấy, ban đầu ông Chương cho là ngọc phỉ thúy, nhưng liệu đó có phải là di vật của nhà Chu (thế kỷ XI trước Công nguyên – năm 256 TCN) hay không không thể xác nhận được.

(2) Trong cuốn từ điển Thuyết văn giải tự sớm nhất của Trung Quốc do Hứa Thận (Triều Hán) biên soạn có giải thích liên quan đến hai từ “phỉ thúy” như sau: “Phỉ, xích vũ tước dã, thanh vũ tước dã” (Phỉ là màu đỏ lông chim sẻ, thúy là màu xanh lông chim sẻ). Qua đó có thể thấy, từ phỉ thúy ở triều Hán biểu thị một loại chim.

(3) Trong mục Di vật chất , sách Hậu Hán thư – Ban cố truyền có viết: “Màu xanh lông chim sẻ có hình như màu chim yến, đỏ mà giống đực gọi là phỉ, xanh mà giống cái gọi là thúy, lông của nó có thể dùng để trang sức trên màn trướng”.

(4) Năm 1968, người ta khai quật được một số đồ trang sức khảm Jadeite Jade ở trong mộ của Trung Sơn Tịnh Vương Lưu Thắng ở Hán Trung, huyện Mãn Thành, tỉnh Hà Bắc. Báo cáo khai quật gọi là những đồ trang sức khảm ngọc phỉ thúy đó là “làm hình móng ngựa, hai mặt bên khắc hai con thú, trong có khảm ngọc phỉ thúy hình đầu thú”. Ngọc phỉ thúy này có thể là đồ trang sức Lưu Thắng đã sử dụng khi còn sống, thời đại ông sống là khoảng năm 100 trước Công Nguyên.

(5) Tháng 5, năm 1974, người ta khai quật được “một món đồ trang sức bằng Jadeite Jade, hình chữ nhật, sáng bóng, bề mặt nhẵn mịn, có các đường họa tiết dạng nổi, một mặt có vết, lỗ xiên dọc, đục theo hướng đơn” trong mộ đời Hán ở bãi đánh bắt cá thuộc huyện Đại An, Cát Lâm. Niên đại sử dụng là triều Hán hoặc trước triều Hán.

(6) Năm 1976, người ta khai quật được “hai khuyên tai bằng ngọc phỉ thúy, có hình cầu dẹt, một đầu có lỗ xuyên sang hai mặt” ở trong mộ “quan tài đá” thuộc đập nước Tinh Tinh của huyện Vĩnh Cát, tỉnh Cát Lâm. Niên đại của ngôi mộ là triều Hán.

ngoc-phi-thuy-3

(7) Trong Hoa dương quốc chí – Nam Trung chí – Vĩnh Xương quận có ghi chép Vĩnh Xương và các huyện trực thuộc có nhiều sản vật như : “Vàng, châu ngọc, hổ phách, ngọc phỉ thúy, tơ tằm, tinh tinh, ngọc lưu ly, ngọc trai”…, châu ngọc là ngọc thạch; hổ phách cũng là ngọc thạch, châu ngọc, hổ phách và ngọc phỉ thúy đứng ngang hàng với nhau. Từ đó, có thể suy đoán ra hai chữ “phỉ thúy” dùng ở đây chính là Jadeite Jade ngày nay. Vì vậy, phỉ thúy chuyên chỉ ngọc thạch có nguồn gốc từ triều Hán, đồng thời phân biệt với các loại ngọc thạch khác.

(8) Trong Tấn thư – Dư phục chí có viết: “Cập quá giang, phục chướng đa khuyết, nhi miện sức dĩ phỉ thúy san hô tạp châu” (đến khi qua sông thấy trang phục màu áo còn nhiều thiếu sót mà để trang sức mũ miện thì lấy cái loại ngọc quý hỗn hợp cả san hô với Jadeite Jade). Ông Ngưu Bỉnh Việt cho rằng: “Miện lưu là hạt châu làm bằng ngọc thạch”, hai chữ phỉ thúy ở đây tuyệt đối không phải chỉ màu sắc, có công hiệu giống với hổ phách, khả năng là một loại ngọc thạch.

(9) Trong bài thơ Lạc mai của thi nhân Tạ Điểu (Nam triều Tề) có viết: “Dụng trì tháp vân kế, phỉ thúy tỷ quang huy”, chứng tỏ thời đó đã có trang sức bằng ngọc phỉ thúy.

(10) Thôn Hà Gia thuộc Nam Giao, Tây An là nền móng cũ của vương phủ triều Đường. Trong hầm của di chỉ này đã khai quật được lượng lớn các văn vật, trong đó có một số là ngọc thạch.

ngoc-phi-thuy-4

(11) Đại thần, thi nhân triều Đường  là Lệnh Hồ Sở trong bài thơ Viễn biệt ly có viết: “Đại chức uyên ương phúc, kim trang phỉ thúy trâm” (thêu đồi mồi lên giấy uyên ương, vàng trang sức trên trâm phỉ thúy), chứng tỏ ở triều Đường đã có trâm cài tóc bằng ngọc phỉ thúy.

(12) Trong Kim thạch lục – Hậu tự của Lý Thanh Chiếu có câu : “Thủ vô minh châu phỉ thúy chi sức”. Minh châu và phỉ thúy ở đây được đặt ngang hàng, có thể thấy khi đó phỉ thúy đã là một đồ trang sức.

(13) Trong phần Hoàng hậu quan phục của Minh sử – Dư phục chí có viết “Mũ của hoàng hậu có viền khung tròn bằng phỉ thúy”, “thường phục của hoàng hậu có đồ trang sức, vòng xuyến bằng vàng ngọc, châu báu, phỉ thúy”. Có thể thấy, ở triều Minh đã được viết vào trong chế định trang phục của hoàng hậu, như vậy là khái niệm rất rõ ràng.

Nhưng bất kỳ đồ trang sức bằng phỉ thúy chưa khai quật trong lăng Minh Định chứng tỏ Jadeite Jade ở triều Minh vẫn hiếm hoi.

  1. Niên đại sớm nhất của trang sức bằng ngọc phỉ thúy từ thời Tây Hán, ít nhất là thời Hán (206 – 220 TCN), Trung Quốc đã có sử dụng loại ngọc phỉ thúy này, nhưng số lượng tương đối ít.
  2. Ở triều Hán, phỉ thúy có 3 nội hàm: một là chỉ màu sắc, hai là chim phỉ thúy, ba là biểu thị một loại bảo ngọc. Ở Vân Nam phỉ thúy chỉ ngọc phỉ thúy Jadeite có xuất xứ từ Myanmar.
  3. Phạm vi sử dụng phân bố thể hiện tính khu vực, nguồn gốc xuất xứ có liên quan đến tuyến đường “Thục Thân Độc Đạo”. Còn về việc khai quật từ trong mộ cổ ở vùng Đông Bắc liệu có liên quan đến ngọc phỉ thúy Nhật Bản hay không? có tồn tại một con đường từ Nhật Bản đi qua bán đảo Triều Tiên và tới vùng Đông Bắc, Trung Quốc hay không? vẫn phải tìm hiểu thêm.
  4. Triều Đường đã có những chứng cứ xác thực chứng minh có sử dụng Jadeite Jade.
  5. Ngọc phỉ thúy được sử dụng ở Trung Quốc trên quy mô lớn bắt đầu từ thời Càn Long triều Thanh.

Cuối triều Minh đầu triều Thanh, việc khai thác Jadeite Jade trở thành một ngành nghề trong xã hội. Đồng thời ở Bhamo của Myanmar đã có bộ phận kiểm duyệt, quản lý việc khai thác .

Ngoài những loại chất lượng đặc biệt tốt đem dâng quốc vương, còn lại đa số là bán cho thương nhân Vân Nam và Quảng Đông của Trung Quốc. Những thương nhân này đem Jadeite Jade vận chuyển về Quảng Đông, Bắc Kinh. Cho đến thời Khang Hy, triều Thanh, Jadeite Jade được đóng thành lô để chuyển về Bắc Kinh.

Cùng với đó, từ khi Khang Hy triều Thanh (1662) hồi phục việc cống nạp cho triều đình, quốc vương Myanmar không ngừng cống nạp. Theo Quang Tự – Vân Nam thông chí ghi lại, quốc vương Myanmar từng cống nạp hơn 20 lần, những đồ cống nạp là voi, đàn hương, đá ruby, đá saphire, ngọc thạch…

Cuối triều Thanh, việc khai thác và sử dụng đã đạt tới đỉnh điểm, chỉ cần nhìn những chế phẩm từ Jadeite Jade mà thái hậu Từ Hy mang theo khi chết cũng đủ để chứng minh điều này. Những đồ cổ bằng Jadeite Jade chúng ta thấy ngày nay, phần lớn đều là sản vật của thời kỳ này.

Vòng tay phong thủy Hồng Ngọc

Website: www.vongtayhongngoc.com

Địa chỉ: 54/15B Đường Số 1, Tân Tạo A, Bình Tân (gần cầu Tân Tạo – chùa Long Thạnh)
ĐT – Zalo: 0932 36 99 13 – 03699 06518

Xem chi tiết bài viết khác: